Michel Bizet

Psychanalyste - Conseiller en santé mentale

December 2019

Relations de transition

« Je pensais que cela ne m'arriverait jamais, que cela n'arrivait que chez les autres, mais il me semble que j'ai été confrontée à une relation de transition, une relation antalgique dont le seul but est de soulager ma douleur avant de passer à la suivante », confesse un jour Anna*. « Je me sens totalement stupide ! Chaque fois que je suis dans une relation de transition avec des femmes. Cela ne semble pas les satisfaire autant qu'elles le voudraient », se plaint Marcos*.

Étant conscient de l’ampleur de cette thématique concernant les relations de transition, évoquées par Anna et Marcos, je voudrais parler de ce type de relations qui tourmentent beaucoup de gens de nos jours, en expliquant en quoi elles consistent et pourquoi elles se produisent si souvent. Si toutefois ces relations sont un problème en soi, nous devrons les suivre à long terme et les étudier globalement, ce qui n’est pas faisable ici ou ce serait très superficiel. Par conséquent, je me limiterai à présenter quelques faits et vous laisse en tirer vos propres conclusions ...

Tout d'abord, la signification de ces relations transitoires doit être clarifiée. Dans notre cycle de vie, nous créons également un cercle de relations humaines : certaines d’entre elles sont amicales, d'autres sont amoureuses, toutes celles-ci forment néanmoins un cercle, semblable à celui de la vie. Elles grandissent, mûrissent et meurent avec nous ou nous « tuent » de notre propre gré.

Il existe donc de nombreuses catégories dans les relations amoureuses : les amours adolescents, les coups de foudre, les relations du premier baiser ou du premier amour, les relations au jour le jour, les relations de « bien, à quoi je pensais », les relations WTF … la liste peut être infinie. Les relations de transition que nous avons connues, que ce soit par notre propre expérience ou par le témoignage d’une autre personne, nous concernent tous.

Ce sont des relations dans lesquelles on est impliqué par choix ou inconsciemment et qui servent essentiellement de passerelle vers la suivante. Nous entendons parfois parler de relations-pansements dont le seul but est de couvrir et de masquer la douleur d'une séparation, et parfois de relations-antalgiques conçues pour mettre fin à la douleur de la séparation. Mais le résultat est toujours le même : malaise, insatisfaction, dépression. Ceux qui ont été dans de telles relations comprennent beaucoup plus et ressentent beaucoup plus que tout cela, mais dans tous les cas, ils se demandent « pourquoi moi ? »

J'aimerais pouvoir donner une réponse à cette question qui puisse satisfaire tout le monde, mais ce n'est pas possible. Cependant, il est prouvé que ces relations sont nécessaires, peu importe comment et pour quelle raison une personne est impliquée. Et j'expliquerai en mots simples pourquoi je pense qu'ils sont nécessaires des deux côtés.

D'une part, le désir de l'un de transcender le premier et le désir de l'autre de s'occuper d'un homme qui est dans le besoin à ce moment-ci plus que quiconque : le manque total de confiance en soi, nécessaire pour établir des relations directes avec une personne à long terme, et le besoin de l'autre de se retrouver dans une relation, quelle que soit cette relation, juste pour la sécurité. Parfois, l’un pense pouvoir tout simplement tomber amoureux à nouveau, tout en essayant de tomber amoureux - mais sans succès -, et l’autre se "casse" et tombe dans les griffes d’un faux amour sans lendemain.

Les exemples sont infinis et les analyses sont encore plus complexes. Ceci est parfaitement raisonnable car les relations humaines elles-mêmes sont diverses et complexes, de sorte que toute étude ou tout article ne semble pas en mesure de traiter tous les aspects. Nous nous contentons de certaines caractéristiques clés et communément acceptées par la majorité pour arriver à la conclusion que, quelles que soient les causes ayant conduit certaines personnes à des relations de transition, celles-ci sont riches en expériences.

D'autre part, celui qui s'est trouvé dans une telle relation fait inconsciemment de gros efforts pour connaître l'autre qui a du mal à oublier son ex. Il apprend à ne pas être égoïste, à s’occuper de l’autre, à s’efforcer davantage de gagner l’autre. L'altruisme qui caractérise ces relations renforce le potentiel d'une personne, bien que le potentiel de la relation soit, bien sûr, compromis. Un effort unilatéral sans fin renforce l'un et l'autre mentalement, consciemment ou non. L’avantage réside donc non seulement dans l’expérience des relations et de la vie, mais aussi dans l’énergie dynamique et positive qu’une telle relation apporte à la vie.

Cependant, il y a aussi l’antipode, celui de la douleur et de la douleur qui laisse derrière soi une relation de transition, parfois consciemment et parfois inconsciemment. Sans aucun doute un sujet majeur, mais difficile à traiter en détail ici, mon objectif étant de répondre à la nécessité de relations de transition.

Je me rends compte que ce qui gêne la plupart des gens qui communiquent avec moi, c'est la gestion de la douleur et pour les rassurer, je répète que chaque relation est unique et qu'aucune généralisation ne sert à rien. Un traitement spécial et un traitement individuel sont nécessaires, s’ils le souhaitent, afin d’être capables de ne plus se retrouver impliqués de manière répétée dans une relation de transition.
 
* Les noms ont été modifiés.

© Michel Bizet, 2019

Μεταβατικές σχέσεις

«Νόμιζα ότι ποτέ δε θα μου συμβεί, ότι συμβαίνει μόνο στις άλλες, αλλά φαίνεται πως μπλέχτηκα σε μια σχέση-τσιρότο, μια σχέση-παυσίπονο, που μοναδικός της σκοπός είναι να απαλύνω τους πόνους του πριν να προχωρήσει στην επόμενη», μου εξομολογείται μια μέρα η Άννα*. «Νιώθω εντελώς ηλίθιος! Κάθε φορά τυγχάνει να βρίσκομαι σε μεταβατικές σχέσεις με τις γυναίκες. Φαίνεται δεν τις καλύπτω όσο θα ήθελαν», παραπονιέται ο Μάρκος*.

Αντιλαμβανόμενος το μεγάλο θέμα των μεταβατικών αυτών σχέσεων που θίγουν η Άννα κι ο Μάρκος, θέλησα να μιλήσω για το είδος αυτών των σχέσεων που βασανίζουν πολλούς ανθρώπους στις μέρες μας, να εξηγήσω σε τι ακριβώς συνίστανται και γιατί απαντώνται τόσο συχνά. Τώρα, αν από μόνες τους αυτές οι σχέσεις αποτελούν πρόβλημα, θα χρειαστεί να το διερευνήσουμε μακροπρόθεσμα και σφαιρικά, πράγμα το οποίο δεν είναι εφικτό να γίνει με γενικότητες κι εντελώς επιφανειακά εδώ. Γι’ αυτό το λόγο, θα περιοριστώ σε κάποιες διαπιστώσεις κι από ‘κει και πέρα τα συμπεράσματα, δικά σας...

Πρώτα από όλα, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί οπωσδήποτε η έννοια των μεταβατικών αυτών σχέσεων. Στον κύκλο της ζωής μας, φαίνεται να δημιουργούμε κι ένα κύκλο ανθρωπίνων σχέσεων. Κάποιες από αυτές φιλικές, κάποιες από αυτές ερωτικές, όλες πάντως οι σχέσεις κάνουν έναν κύκλο, όπως αυτόν της ζωής. Μεγαλώνουν, ωριμάζουν κι είτε πεθαίνουν μαζί μας είτε τις «σκοτώνουμε» εμείς, διαλύοντάς τες από επιλογή.

Υπάρχουν, λοιπόν, στις ερωτικές σχέσεις, πολλές κατηγορίες: οι εφηβικές, οι σχέσεις του κεραυνοβόλου έρωτα, οι σχέσεις του πρώτου φιλιού ή της πρώτης ερωτικής επαφής, οι σχέσεις της μίας νύχτας, οι σχέσεις «μα, καλά τι σκεφτόμουν», οι σχέσεις WTF κι η λίστα μπορεί να είναι ατελείωτη. Οι μεταβατικές σχέσεις, που κατά πως φαίνεται όλοι μας έχουμε γνωρίσει είτε βιώνοντας μια είτε ακούγοντας την ιστορία κάποιου δικού μας ανθρώπου, μας αφορούν όλους.

Πρόκειται για σχέσεις στις οποίες μπλέχτηκε κάποιος είτε από επιλογή είτε εν αγνοία του κι ουσιαστικά χρησιμεύουν σαν γέφυρα για να περάσει στον επόμενο. Άλλοτε θα ακούσουμε για σχέσεις-τσιρότο που μόνο τους σκοπό έχουν να καλύψουν και κουκουλώσουν τον πόνο ενός χωρισμού κι άλλοτε για σχέσεις-παυσίπονο που σκοπό τους έχουν να σταματήσουν τον πόνο του χωρισμού. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι πάντοτε το ίδιο: δυσφορία, αίσθημα ανικανοποίητου, κατάθλιψη. Όσοι έχουν βρεθεί σε τέτοιες σχέσεις αντιλαμβάνονται πολύ περισσότερα, όπως κι αισθάνονται πολύ περισσότερα από αυτά, σε κάθε περίπτωση, όμως, αναρωτιούνται «γιατί εγώ;».

Μακάρι να είχα μια απάντηση σε αυτή την ερώτηση που να μπορεί να τους ικανοποιεί όλους, αλλά δεν έχω. Είναι, όμως, αποδεδειγμένο ότι οι σχέσεις αυτές είναι απαραίτητες, ασχέτως με ποιο τρόπο και για ποιο λόγο ένας άνθρωπος βρίσκεται εμπλεκόμενος. Και θα εξηγήσω με απλά λόγια γιατί θεωρώ ότι είναι απαραίτητες κι απ’ τις δύο μεριές των εμπλεκομένων.

Αφενός, η επιθυμία του ενός να ξεπεράσει τον προηγούμενο κι ο πόθος του άλλου να δώσει φροντίδα σε έναν άνθρωπο που εκείνη τη στιγμή το έχει ανάγκη περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο. Αφετέρου, η παντελής έλλειψη αυτοπεποίθησης του ενός να συσχετιστεί άμεσα με κάποιον άνθρωπο σε μακροπρόθεσμη σχέση κι η ανάγκη του άλλου να βρεθεί σε μια σχέση, οποιαδήποτε σχέση, αρκεί να είναι σε σχέση για ασφάλεια. Άλλες φορές πάλι, ο ένας απλά νομίζει ότι ερωτεύεται ξανά ενώ ουσιαστικά προσπαθεί να ερωτευτεί –ανεπιτυχώς όμως– κι ο άλλος απλά «τσιμπάει» και πέφτει στα δίχτυα ενός ψευδούς έρωτα δίχως αύριο.

Τα παραδείγματα είναι ανεξάντλητα κι οι αναλύσεις ακόμα πιο πολύπλοκες. Αυτό είναι απόλυτα λογικό απ’ τη στιγμή που οι ίδιες οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πολυποίκιλες και πολύπλοκες, οπότε φαίνεται να αδυνατεί οποιαδήποτε μελέτη ή άρθρο να καλύψει όλες τις πτυχές. Αρκούμαστε, λοιπόν, σε κάποια βασικά χαρακτηριστικά και κοινώς αποδεκτά απ’ την πλειοψηφία για να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ανεξαρτήτως των αιτιών που οδηγούν κάποιους ανθρώπους σε μεταβατικές σχέσεις, αυτές είναι πλούσιες σε εμπειρίες.

Απ’ τη μία μεριά εκείνος που έχει βρεθεί σε μια τέτοια σχέση εν αγνοία του καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για να γνωρίσει τον άλλο που αγωνίζεται να ξεπεράσει τον προηγούμενο. Μαθαίνει πώς να μην είναι εγωιστής, πώς να νοιάζεται περισσότερο για τον άλλο, πώς να προσπαθεί όλο και περισσότερο για να κερδίσει τον άλλο. Ο αλτρουισμός που χαρακτηρίζει αυτές τις σχέσεις ενισχύουν τη δυναμική ενός ατόμου αν και βέβαια η δυναμική της σχέσης χωλαίνει. Η μονόπλευρη ατέρμονη προσπάθεια του ενός ενδυναμώνει και τους δύο ψυχικά, είτε το αντιλαμβάνονται συνειδητά είτε όχι. Το όφελος κατά συνέπεια δεν άπτεται μόνο της εμπειρίας στις σχέσεις και στη ζωή, αλλά στη δυναμική και τη θετική ενέργεια που επιφέρει στη ζωή του καθενός μια τέτοια σχέση.

Ωστόσο, υπάρχει κι ο αντίποδας, αυτός του πόνου και της οδύνης που αφήνει πίσω μια μεταβατική σχέση, άλλοτε συνειδητά κι άλλοτε ασυνείδητα. Αναμφίβολα μεγάλο και σημαντικό θέμα για να καταπιαστώ εδώ και με αυτό εκτενώς, μιας και στόχος μου ήταν να θίξω την αναγκαιότητα των μεταβατικών σχέσεων.

Αντιλαμβάνομαι ότι αυτό που ταλανίζει τους περισσότερους που επικοινωνούν μαζί μου είναι η διαχείριση του πόνου γι’ αυτό και για να τους καθησυχάσω, επαναλαμβάνω ότι κάθε σχέση είναι μοναδική κι οποιαδήποτε γενίκευση δε βοηθάει. Χρειάζεται ειδική μεταχείριση κι ατομική θεραπεία εφόσον το επιθυμούν προκειμένου να ενδυναμωθούν ώστε να μην εμπλακούν σε μεταβατική σχέση επαναλαμβανόμενες φορές.

* Τα ονόματα έχουν τροποποιηθεί.

© Michel Bizet, 2019

Confidentialité et cookies : ce site utilise des cookies. En continuant à naviguer sur ce site, vous acceptez que nous en utilisions.
Pour en savoir plus, y compris sur la façon de contrôler les cookies, reportez-vous à ce qui suit :
Politique relative aux cookies.